واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

705

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

كه بنام وى ضرب شده در سال 558 هجرى / 1163 ميلادى بر تخت سلطنت جلوس كرد . در سال 560 هجرى / 1165 ميلادى حصار شهر بخارا را احياء كرد و پايهء آن را از آجر پخته نهاد . بدين منظور آجرهاى بنا و برج بخارا كه بدست غزان خراب شده بوده به كار رفت « 1 » ( رجوع شود به ما قبل ص 678 ) كاتب سمرقندى « 2 » دربارهء دوران سلطنت قليچ طمغاج خان جزئيات زير را نقل مىكند . عياربك كه از خاندان بزرگان نبوده ولى بر اثر استعداد ذاتى و شايستگى و خدمات خويش به مرتبهء بلند رسيده بود ، در زمان او قيام كرد : در ميان دستجات نگهبانان قرلغ سوارى چون او نبود . وى مدت يك سال سردار لشكر ماوراء النهر بود ولى بعد ، معلوم نيست به چه علتى ، قيام كرد . پيكار ميان او و خان در دشت گرسنه ، بين زامين و ساباط وقوع يافت . عياربك از صفوف جنگاوران گذشته تقريبا به بلندئى ، كه چتر خان بر آن افراشته بود و سلطان و نزديكان در آنجا قرار داشتند ، رسيد ولى اسير شد و به نزد خانش بردند و به سياست رسيد . عمليات خان « عليه دو گروه مركب از خبيث‌ترين افراد » يعنى بر ضد قاتلان طمغاج خان ابراهيم و عليه غزانى كه خراسان را غارت كرده بودند نيز با موفقيت قرين گشت . ظاهرا سفر جنگى زمستانى خان با لشكرى صد هزار نفرى و عبور از روى يخ جيحون ( آمودريا ) مربوط به جنگ با غزان اخير الذكر بوده است . جنگ با دستجات قرلغان كه قاتل ابراهيم بوده‌اند در نخشب و كش و چغانيان ( صغانيان ) و ترمذ جريان يافت . و خان در آن نقاط امنيت و آرامش را برقرار ساخت . سرانجام لشكركشى ديگرى از طرف قراختائيان عليه خوارزم صورت

--> ( 1 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 23 ، 34 - 33 . ( 2 ) - « متون » ، ص 72 - 71 .